Mehmet Ali Ağca, Türkiye ve dünya tarihine damga vuran iki kritik olayla anılan bir isim olarak hafızalara kazındı. 1979’da gazeteci Abdi İpekçi suikastı ve 1981’de Papa II. Ioannes Paulus’a yönelik suikast girişimi, yalnızca Türkiye’de değil uluslararası arenada da geniş yankı uyandırdı. “Mehmet Ali Ağca kimdir, kaç yaşında, nereli, Papa’ya neden saldırdı, ne zaman tahliye edildi?” soruları yıllar geçse de kamuoyunun gündeminden düşmedi.
Mehmet Ali Ağca Kimdir, Kaç Yaşında, Nereli?
Mehmet Ali Ağca, 9 Ocak 1958 tarihinde Malatya’nın Güzelyurt Mahallesi’nde dünyaya geldi. Çocukluk yıllarının bir bölümünü Malatya’da geçirdikten sonra ailesiyle birlikte İstanbul’a taşındı. Lise eğitimini tamamladıktan sonra İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi’nde öğrenim görmeye başladı.
Üniversite yıllarında çeşitli ideolojik çevrelerle temas kurduğu öne sürülen Ağca’nın, Türkiye ile Bulgaristan arasında kaçakçılık faaliyetlerinde bulunduğu iddia edildi. Kendi beyanına göre Suriye’de kısa süreli silah ve terör eğitimi aldığını dile getirdi; ancak Filistin Halk Kurtuluş Cephesi (FHKC) bu iddiayı resmen reddetti.
Abdi İpekçi Suikastı Nasıl Gerçekleşti?
1 Şubat 1979 tarihinde, Milliyet gazetesi Genel Yayın Yönetmeni ve başyazarı Abdi İpekçi, İstanbul’da evinin önünde silahlı saldırıya uğrayarak hayatını kaybetti. Türkiye’yi sarsan suikastın ardından yürütülen soruşturma, saldırının tetikçisi olarak Mehmet Ali Ağca’yı işaret etti.
Yakalanan Ağca, 25 Haziran 1979’da Maltepe Askerî Cezaevi’ne konuldu. Ancak yaklaşık altı ay sonra, 1979’un sonlarında cezaevinden firar etti. Kaçışında Abdullah Çatlı ve bazı suç ortaklarının yardım ettiği iddia edildi. Firarın ardından sahte pasaportla Bulgaristan’a geçti. Türkiye, bu gelişmenin ardından Ağca hakkında gıyabında ölüm cezası verdi.
Suikastın arka planına ilişkin farklı iddialar ortaya atıldı. Bazı yorumlar, İpekçi’nin silah kaçakçılığı dosyalarını araştırdığı için hedef alınmış olabileceğini ileri sürdü. Ancak olayın tüm boyutlarıyla aydınlatıldığı yönünde kesin bir mutabakat sağlanamadı.
Papa II. Ioannes Paulus’a Suikast Girişimi Neden Yapıldı?
Mehmet Ali Ağca, 13 Mayıs 1981 tarihinde Vatikan’da dünya gündemini sarsan bir saldırı gerçekleştirdi. Aziz Petrus Meydanı’nda, Papa II. Ioannes Paulus halkı selamlarken silahla ateş açtı. Papa’nın bağırsağına ve sol eline isabet eden kurşunlar ağır yaralanmasına neden oldu. Olay yerinde bulunan güvenlik güçleri ve kalabalık tarafından etkisiz hale getirilen Ağca, hemen gözaltına alındı.
Saldırının nedeni konusunda farklı tezler ortaya atıldı. Soğuk Savaş döneminin siyasi atmosferi, Doğu Bloku-Batı ilişkileri ve istihbarat servislerinin rolü üzerine pek çok iddia gündeme geldi. Ancak olayın arkasındaki uluslararası bağlantılar tam anlamıyla netlik kazanmadı.
Vatikan Yargı Süreci ve Papa’nın Affı
İtalya’da yargılanan Mehmet Ali Ağca, ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı. Cezaevinde bulunduğu dönemde dikkat çeken gelişmeler yaşandı. Papa II. Ioannes Paulus, saldırganını affettiğini açıkladı ve 1983 yılında cezaevinde Ağca ile özel bir görüşme gerçekleştirdi. Bu buluşma, dünya kamuoyunda büyük yankı uyandırdı.
Ağca, hapishane sürecinde Hristiyanlığı seçtiğini ve İslam’dan ayrıldığını duyurdu. Papa’nın ailesiyle kurduğu temasın yıllarca sürdüğü ifade edildi. Bu gelişmeler, olayın yalnızca siyasi değil aynı zamanda dini boyutunu da gündeme taşıdı.
Türkiye’ye İade ve 2010 Tahliyesi
2000 yılında İtalya tarafından affedilen Mehmet Ali Ağca, Türkiye’ye iade edildi. Türkiye’de Abdi İpekçi suikastı ve 1970’li yıllarda işlenen bazı soygun suçları nedeniyle yeniden cezaevine konuldu.
Yerel mahkemelerde görülen davalar ve cezaların yeniden hesaplanması sürecinin ardından Ağca, 18 Ocak 2010 tarihinde tahliye edildi. Tahliye sonrası yaptığı açıklamalar ve ziyaretler yeniden gündem yarattı.
Serbest kaldıktan sonra Vatikan’a giderek Papa II. Ioannes Paulus’un mezarını ziyaret etti ve beyaz güller bıraktı. Papa Franciscus ile görüşme talebinde bulundu ancak bu talep kabul edilmedi. Ayrıca Katolik rahip olma isteğini dile getirdiği açıklamalar da medyada geniş yer buldu.
Suikastların Arka Planındaki İddialar
Mehmet Ali Ağca, kendisini ideolojik bir bağlılığı olmayan paralı asker olarak tanımlasa da, Ülkü Ocakları ve devlet destekli kontrgerilla yapılanmalarıyla bağlantılı olduğu yönündeki iddialar uzun yıllar tartışıldı.
Hem Abdi İpekçi suikastı hem de Papa II. Ioannes Paulus’a suikast girişimi, Soğuk Savaş döneminin karmaşık uluslararası dengeleri çerçevesinde değerlendirildi. Olayların arkasında farklı devletlerin ya da istihbarat servislerinin olabileceğine dair çok sayıda teori ortaya atıldı. Ancak bu iddiaların önemli bir bölümü resmî makamlarca kesin biçimde doğrulanmadı.