İran’da yaşanan son gelişmeler, yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda siyasal ve toplumsal bir krize işaret ediyor. Para biriminin rekor düzeyde değer kaybetmesi, temel ihtiyaç ürünlerindeki fahiş fiyat artışları ve alım gücünün çökmesi, halkın sabrını taşırdı. Gösteriler, Tahran başta olmak üzere birçok büyük kentte devam ediyor.
İsthaberleri’nin haberine göre, 9 Ocak 2026 itibarıyla 13. gününe giren protestolar, ülkenin dört bir yanına yayıldı. Gelişmeleri adım adım aktarıyoruz.
İran’da neler oluyor, protestolar nasıl başladı, hangi şehirlerde yoğunlaştı?
Protestolar ekonomik temelli başladı
İran para birimi riyalin dolar karşısında 140 bin sınırını aşması, hayat pahalılığını derinleştirdi. Temel gıda maddelerinden elektriğe kadar her kalemde yaşanan fiyat artışı, geniş halk kesimlerinin tepkisini çekti. Tahran’da başlayan gösteriler, kısa sürede Tebriz, Abadan, Şiraz ve Gürgan gibi kentlere de sıçradı.
İran para birimi neden değer kaybetti, ekonomik kriz nasıl bu boyuta ulaştı?
Riyaldeki düşüş rekor seviyeye ulaştı
Ekonomistler, İran’da yaşanan para birimi krizinin temel nedenini yetersiz ekonomik reformlar, yaptırımlar ve döviz rezervlerindeki düşüş olarak değerlendiriyor. Halkın birikimini koruyamaması, tasarruf edememesi ve temel ihtiyaçlarını dahi karşılayamaması, krizin toplumsal bir patlamaya dönüşmesine neden oldu.
İran’da alım gücü ne durumda, halk neden sokağa indi, enflasyon oranı kaç?
Temel ihtiyaçlar karşılanamıyor
İran’da yıllık enflasyonun %70’in üzerine çıktığı tahmin ediliyor. Orta sınıf neredeyse yok oldu. Et, süt, ekmek gibi temel gıdalarda günlük zamlar, halkın sabrını tüketti. Çocuk mamalarından ilaçlara kadar birçok ürüne ulaşmak neredeyse imkânsız hâle geldi.
İran’daki protestolarda internet neden kesildi, hangi bölgelerde sansür var?
Netblocks: Ülke genelinde ciddi internet kısıtlaması var
Çevrimiçi izleme kuruluşu Netblocks, İran’da protestoların yoğunlaştığı saatlerde internet erişiminin kesildiğini bildirdi. Bu kesintiler, sadece sosyal medya platformlarıyla sınırlı kalmadı; birçok şehirde genel internet bağlantısı da tamamen durduruldu. Elektrik kesintileriyle eş zamanlı yaşanan bu durum, dijital sansürün en ağır biçimde uygulandığını gösteriyor.
İran güvenlik güçleri protestolara nasıl müdahale etti, ölü ve yaralı sayısı ne?
Göz yaşartıcı gaz, plastik mermi ve gerçek mühimmat kullanılıyor
Protestolar sırasında çıkan olaylarda, güvenlik güçlerinin orantısız güç kullandığı bildirildi. İnsan hakları kuruluşlarına göre, en az 45 protestocu hayatını kaybetti, binlercesi ise gözaltına alındı. Tahran’da polis araçlarının yakılması, Gürgan’da valilik binasının ateşe verilmesi gibi görüntüler sosyal medyada yayıldı.
İran’da Pehlevi sloganları neden atılıyor, Veliaht Prens Rıza Pehlevi ne dedi?
“Pehlevi geri dönecek” sloganları dikkat çekiyor
Sürgünde yaşayan Veliaht Prens Rıza Pehlevi, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamalarda İran halkını rejime karşı birlik olmaya ve seslerini yükseltmeye çağırdı. Protestolar sırasında bazı bölgelerde, monarşi yanlısı sloganların atıldığı rapor edildi. CNN International, Perşembe günü yapılan çağrıların ardından bu sloganların daha görünür hâle geldiğini aktardı.
İran lideri Ali Hamaney ülkeyi terk edecek mi, kaçış planı var mı?
Uluslararası basında çarpıcı iddialar
Uluslararası istihbarat kaynaklarına göre, Hamaney’in protestoların büyümesi durumunda dar bir kadroyla Tahran’dan ayrılmayı planladığı öne sürüldü. Moskova’nın, muhtemel bir kaçış planı için rota olarak değerlendirildiği iddia edildi. Ancak bu iddialar resmi kaynaklarca doğrulanmış değil.
ABD’nin İran’daki olaylara tepkisi ne oldu, Trump ne dedi?
Washington’dan sert mesajlar geldi
Eski ABD Başkanı Donald Trump, katıldığı bir radyo programında, İran’daki gelişmeleri yakından izlediklerini ve “sivillere zarar verilmesi hâlinde sert karşılık verileceğini” söyledi. Trump, “kalabalıklar büyüyor, durum çok kötü” diyerek olayların ciddiyetini vurguladı.
İran’da esnaf neden kepenk kapattı, grev çağrıları etkili oldu mu?
Ticaret merkezleri sessizliğe büründü
Tahran’daki Alaeddin ve Çaharsu pasajları ile Büyük Pazar, protestoların ilk günlerinde kepenk kapattı. Grev çağrıları sosyal medyada hızla yayıldı. Vali Asr, Cumhuri ve İnkılap caddelerinde başlayan yürüyüşlere, farklı sektörlerden çalışanlar da destek verdi.
Rejim karşıtı gösteriler yayılıyor mu, ordu ve Devrim Muhafızları’nın tutumu ne?
Güvenlik güçleri sertleşiyor
Protestoların ilk haftasında daha çok sivil itaatsizlik gösterileri ön plandayken, son günlerde çatışmalar sertleşti. İki Devrim Muhafızı’nın öldüğü, bir Besic üyesinin ağır yaralandığı bildirildi. Güvenlik güçlerinin bazı kentlerde daha radikal müdahalelere hazırlandığı öne sürülüyor.
İran’daki kriz sadece ekonomik mi, siyasi talepler neler?
Halk sistem değişikliği istiyor
Başlangıçta ekonomik taleplerle başlayan eylemler, zamanla rejim karşıtı bir karakter kazandı. Göstericiler, zorunlu başörtüsü, baskıcı yönetim, ifade özgürlüğünün kısıtlanması gibi konularda da tepkilerini yükseltti. Sloganlar, artık doğrudan dini liderlik sistemini hedef alıyor.
İran’da siyasi krize dönüşen halk hareketi nereye gidiyor, süreç nasıl evrilebilir?
Protestolar kalıcı olabilir mi?
İran tarihindeki önceki protestolardan farklı olarak bu kez hareket, daha örgütlü, daha yaygın ve daha dirençli görünüyor. İnternet kesintilerine rağmen halkın sokaklardaki varlığı sürüyor. Uzmanlara göre, rejimin atacağı adımlar ya daha büyük bir çatışma ya da olası reformların önünü açabilir.
Elektrik ve internet kesintileri halkı nasıl etkiliyor, iletişim nasıl sağlanıyor?
VPN, alternatif uygulamalar devrede
İran’daki gençler, VPN ve şifreli mesajlaşma uygulamalarıyla iletişimi sürdürüyor. Buna rağmen bazı bölgelerde tamamen karanlıkta kalındı. Elektrik kesintileriyle birlikte, protestocuların organize olma kapasitesinin sınırlandığı bildiriliyor.
SONUÇ: İran’daki ekonomik çöküş, rejim karşıtı protestolara dönüştü, halkın öfkesi dinmiyor
İran’da 2026 yılına damga vuran gelişmelerin başında gelen bu geniş çaplı halk hareketi, sadece bir ekonomik çöküşün değil, aynı zamanda sisteme yönelik bir tepkinin dışavurumu olarak değerlendiriliyor. Enflasyon, alım gücü, işsizlik gibi sorunların üzerine gelen sansür uygulamaları, güvenlik müdahaleleri ve siyasi baskı, halkın sesini daha gür çıkarmasına neden oluyor.
Gösterilerin seyrini, sadece İran içindeki gelişmeler değil, uluslararası aktörlerin tutumu da belirleyecek gibi görünüyor. 13. gününe giren protestolar, rejimin geleceğine dair soruları da beraberinde getiriyor.
Sıkça Sorulan Sorular
1. İran’da protestolar neden başladı?
Protestolar, İran para biriminin büyük değer kaybı ve hayat pahalılığı nedeniyle başladı. Alım gücünün düşmesi, halkı sokağa döktü.
2. Protestolar hangi şehirlere yayıldı?
Tahran, Tebriz, Kereç, Şiraz, Abadan ve Gürgan başta olmak üzere birçok şehirde protestolar devam ediyor.
3. İran’da internet neden kesiliyor?
Yetkililer, halkın organize olmasını engellemek amacıyla protesto dönemlerinde interneti kesiyor. Netblocks, kesintileri doğruladı.
4. Pehlevi sloganları neden atılıyor?
Rejim karşıtı gösterilerde, monarşi yanlısı bazı gruplar “Pehlevi geri dönecek” sloganları atarak eski rejimi desteklediklerini dile getiriyor.
5. İran hükümeti bu protestolara nasıl yanıt veriyor?
Güvenlik güçleri göz yaşartıcı gaz, plastik ve gerçek mermiyle müdahale ediyor. Ayrıca internet ve elektrik kesintileriyle bilgi akışı engelleniyor.