Türkiye’nin yakın siyasi tarihinde adı en çok anılan isimlerden biri olan Mahir Çayan, 1970’li yılların başında yaşanan Kızıldere Olayı ile hafızalara kazındı. Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi’nin (THKP-C) kurucuları arasında yer alan Çayan’ın hayatı, siyasi görüşü, ölümü ve özel yaşamı hâlâ araştırılıyor. Peki, Mahir Çayan öldürüldü mü, kim öldürdü, evli miydi, eşi kimdi, çocuğu var mıydı, siyasi görüşü neydi ve nereye defnedildi?
Mahir Çayan Kimdir, Nereli, Kaç Yaşında Öldü?
Mahir Çayan, 15 Mart 1946’da Samsun’da dünyaya geldi. Babası Aziz Çayan, Amasya’nın Gümüşhacıköy ilçesi nüfusuna kayıtlıydı. Annesi ise Naciye Çayan’dı.
Ortaokul ve lise eğitimini İstanbul’daki Haydarpaşa Lisesi’nde tamamladı. 1963 yılında İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne kaydoldu. Daha sonra Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’ne geçti.
Siyasi faaliyetlere genç yaşta katılan Çayan, 1960’lı yıllarda Türkiye İşçi Partisi (TİP) ve Fikir Kulüpleri Federasyonu (FKF) içinde aktif rol aldı. 1965 yılında Siyasal Bilgiler Fakültesi Fikir Kulübü Başkanı oldu.
Mahir Çayan, 30 Mart 1972’de, henüz 27 yaşındayken hayatını kaybetti.
Mahir Çayan’ın Siyasi Görüşü Neydi?
Mahir Çayan, Türkiye’de devrimin silahlı mücadele yoluyla gerçekleşeceğini savunan bir siyasi çizgide yer aldı. Başlangıçta “Milli Demokratik Devrim” (MDD) tezine yakın olsa da zamanla bu görüşten ayrıldı.
Marksist-Leninist ideoloji doğrultusunda hareket eden Çayan, Türkiye’nin siyasi yapısını “oligarşik düzen” olarak tanımladı. Parlamenter mücadelenin yeterli olmadığını savundu ve şehir gerillası modelini benimsedi.
Bu düşüncelerini “Kesintisiz Devrim I-II-III” adlı broşürlerde kaleme aldı. THKP-C’nin teorik altyapısının oluşmasında önemli rol oynadı.
THKP-C’nin Kuruluşu ve Eylemleri
1970 yılında Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi’nin (THKP-C) kuruluşunda yer alan Mahir Çayan, örgütün lider kadrosunda bulundu. Ulaş Bardakçı, Hüseyin Cevahir, Ertuğrul Kürkçü ve Cihan Alptekin gibi isimlerle birlikte hareket etti.
1971 yılı boyunca banka soygunları ve yabancı diplomat kaçırma eylemleriyle gündeme gelen örgüt, Türkiye’nin en tartışmalı yapılarından biri hâline geldi.
İsthaberler’inin haberine göre, 1971’de İsrail Başkonsolosu Efraim Elrom’un kaçırılması olayı da bu dönemin en dikkat çeken gelişmeleri arasında yer aldı.
Mahir Çayan Nasıl ve Nerede Öldü, Kim Öldürdü?
Mahir Çayan’ın ölümü, 30 Mart 1972’de Tokat’ın Niksar ilçesine bağlı Kızıldere köyünde gerçekleşti. Çayan ve beraberindeki grup, NATO’ya bağlı bir radar üssünde çalışan üç yabancı teknisyeni kaçırarak Karadeniz bölgesine geçti.
Güvenlik güçleri tarafından Kızıldere’de kuşatılan grup, teslim çağrılarını reddetti. Operasyon sırasında çıkan çatışmada Mahir Çayan başına isabet eden kurşunla hayatını kaybetti.
Resmî kayıtlara göre Çayan, güvenlik güçlerinin düzenlediği askeri operasyon sırasında öldürüldü. Olayda toplam 10 örgüt üyesi yaşamını yitirirken, Ertuğrul Kürkçü yaralı olarak yakalandı.
Kızıldere Olayı, Türkiye siyasi tarihinin en kritik dönemeçlerinden biri olarak kabul edilmektedir.
Mahir Çayan Evli Miydi, Eşi Kimdi?
Mahir Çayan, 1970 yılında Gülten Savaşçı ile evlendi. Evliliği, siyasi mücadelesinin yoğun olduğu bir dönemde gerçekleşti.
Çiftin evliliği kısa sürdü çünkü Çayan, 1972 yılında hayatını kaybetti. Gülten Savaşçı, daha sonra akademik ve siyasi kimliğiyle de kamuoyunda yer aldı.
Mahir Çayan’ın Çocuğu Var mıydı?
Mahir Çayan’ın bilinen bir çocuğu bulunmamaktadır. Kısa süren evliliği ve yoğun siyasi faaliyetleri nedeniyle aile yaşamı sınırlı kaldı.
Yakalanma, Cezaevi ve Firar Süreci
1 Haziran 1971’de İstanbul Maltepe’de güvenlik güçleri tarafından yakalanan Mahir Çayan, Hüseyin Cevahir ile birlikte bir evde kuşatıldı. Çıkan çatışmada Cevahir hayatını kaybetti, Çayan ise yaralı olarak ele geçirildi.
Maltepe Cezaevi’ne konulan Çayan, 29 Kasım 1971’de tünel kazılarak gerçekleştirilen bir firar operasyonuyla cezaevinden kaçtı.
Bu firar, dönemin en ses getiren olaylarından biri olarak kayıtlara geçti.
Mahir Çayan Nereye Defnedildi?
Kızıldere’de hayatını kaybeden Mahir Çayan’ın cenazesi ilk olarak Niksar’da kimsesizler mezarlığına defnedildi.
1974 yılında çıkarılan genel affın ardından arkadaşları tarafından mezarı nakledildi. Çayan’ın naaşı, Ankara Karşıyaka Mezarlığı’na taşındı.
Bugün mezarı, ziyaret edilen noktalar arasında yer almaktadır.
Mahir Çayan’ın Hayatı ve Mirası
Mahir Çayan, kısa yaşamına rağmen Türkiye’nin siyasi tarihinde önemli bir figür olarak anılmaktadır. 1968 kuşağının simge isimlerinden biri olarak görülen Çayan, özellikle Kızıldere Olayı ile hafızalara kazındı.
Siyasi görüşleri, eylemleri ve ölümü, uzun yıllar boyunca tartışılmaya devam etti. Kimileri tarafından devrimci bir figür olarak görülürken, kimileri tarafından eleştirildi.
Ancak tarihsel bir gerçek olarak Mahir Çayan, Türkiye’nin yakın siyasi geçmişinde iz bırakan isimlerden biri oldu.
Mahir Çayan Hakkında Bilgi Tablosu
| Bilgi Başlığı | Detay |
|---|---|
| Adı Soyadı | Mahir Çayan |
| Doğum Tarihi | 15 Mart 1946 |
| Doğum Yeri | Samsun |
| Ölüm Tarihi | 30 Mart 1972 |
| Ölüm Yeri | Kızıldere, Niksar, Tokat |
| Ölüm Şekli | Askeri operasyonda vurularak |
| Yaşı | 27 |
| Siyasi Görüşü | Marksist-Leninist, THKP-C |
| Eşi | Gülten Savaşçı |
| Çocuğu | Yok |
| Defnedildiği Yer | Ankara Karşıyaka Mezarlığı |
| Öne Çıkan Yazıları | Kesintisiz Devrim I-II-III |