Son yıllarda kamuoyunda sıkça duyulan “kayyum” kavramı, yalnızca siyasi ve idari süreçlerde değil, aynı zamanda şirketler, dernekler ve şahıslarla ilgili hukuki işlemlerde de gündeme gelmektedir. Arama motorlarında en çok sorulan “kayyum anlamı nedir”, “kayyum atamasını kim yapar”, “kayyum görevleri nelerdir”, “kayyum neden atanır” ve “kayyum hukuki tanım” soruları, konunun geniş kitleler tarafından merak edildiğini açıkça ortaya koyuyor.
İsthaberler’in haberine göre, kayyum; hukuken belirli bir malın, kurumun ya da kişinin yönetimini geçici olarak üstlenmek üzere görevlendirilen kişidir. Mahkeme kararıyla veya mevzuata bağlı olarak idari kararlarla atanabilir. Peki, kayyum nedir, kim atar, neden atanır ve görevleri nelerdir? İşte tüm detaylarıyla kapsamlı bir rehber:
Kayyum Anlamı Nedir, Kayyum Hukuki Olarak Ne Demektir
Kayyum kelimesi Arapçadan dilimize geçmiş olup “bir şeyi ayakta tutan, yöneten kişi” anlamına gelir. Türk hukuk sisteminde kayyum, bir kişinin ya da kurumun malvarlığını, haklarını, yükümlülüklerini ya da genel idari faaliyetlerini geçici olarak yönetmekle görevli kişidir.
Kayyum, tamamen hukuki bir kavram olup, yargı kararıyla ya da yasa ile belirlenen şartlarda görevlendirilir. Genellikle belirli bir süreyle sınırlı olmak üzere atanır ve görevi süresince atanmış olduğu kişi ya da kurum adına tüm kararları alma, uygulama ve yönetme yetkisine sahiptir.
Kayyum Atamasını Kim Yapar, Yasal Yetki Hangi Mercidedir
Kayyum atamasını yapan temel merci, mahkemelerdir. Özellikle Sulh Hukuk Mahkemeleri bu konuda sıklıkla yetkilidir. Hukuki süreçler kapsamında yapılan kayyum atamalarında karar, yargı süreciyle verilir. Ancak bazı özel durumlarda yürütme erkine bağlı olarak idari kararlarla da kayyum atanabilir.
Örneğin:
Şirketlerde: Ticaret Mahkemesi kayyum tayini yapabilir.
Derneklerde: Dernekler Kanunu kapsamında İçişleri Bakanlığı’nın teklifiyle mahkeme kararı istenir.
Belediyelerde: Terörle mücadele kapsamında yürütme yetkisiyle kayyum ataması yapılabilir.
Şahıslar için: Hukuki ehliyeti kaybolmuş ya da yönetim kabiliyetini yitirmiş bireyler için mahkeme kayyum görevlendirebilir.
Yani yasal yetki büyük ölçüde mahkemelerdedir ancak idari süreçlerin devreye girdiği istisnalar da mevzuatta yer almaktadır.
Kayyum Neden Atanır, Hangi Durumlarda Kayyum Görevlendirilir
Kayyum atamasının başlıca sebepleri arasında mali sorunlar, idari yetersizlik, yolsuzluk şüphesi, hukuka aykırı işlemler ve kamusal güvenlik riskleri yer alır.
Atama sebeplerini şu şekilde özetlemek mümkündür:
Bir tüzel kişinin (şirket, dernek vb.) yönetim organlarının görev yapamaması
Mali bozulmalar, yolsuzluk ve usulsüzlük şüphelerinin bulunması
Kurumsal yapının yönetilemez hale gelmesi
Şahıslar için zihinsel ya da fiziksel yetersizlik nedeniyle malvarlığını yönetememe durumu
Belediyelerde kamu güvenliği, anayasal düzen ya da terörle ilişkilendirilen vakalar
Bu gibi durumlarda kayyum, geçici bir yönetici olarak atanarak hem düzeltici hem de denetleyici bir görev üstlenir. Amaç, ilgili yapının tekrar normal işleyişine kavuşturulmasıdır.
Kayyumun Görevleri Nelerdir, Ne İş Yapar
Atandığı andan itibaren kayyumun tüm yetkileri yasalarla belirlenir. Görevleri, atandığı kurum ya da kişinin ihtiyaçlarına ve görev tanımına göre değişebilir. Ancak genel hatlarıyla kayyumun temel görevleri şunlardır:
Yönetimi Devralmak:
Kayyum, atandığı kurumun yönetimini bütünüyle devralır. Yönetim kurulu işlevini görebilir, tüm kararları kendisi alır ve uygular.
Mali ve Hukuki Süreçleri Yürütmek:
Vergi ödemeleri, SGK yükümlülükleri, borçların ödenmesi, çalışan haklarının korunması gibi tüm mali ve hukuki yükümlülükleri yerine getirir.
İdari İşleyişi Sürdürmek:
Kurumu işler halde tutmakla yükümlüdür. Üretim, hizmet ya da faaliyetlerin durmaması sağlanır.
Raporlama:
Atama süresi boyunca yaptığı tüm işlemleri ve mali hareketleri belirli periyotlarla raporlar ve bu raporları yetkili makamlara sunar.
Temsil Yetkisi:
Kayyum, kurum ya da kişi adına tüm resmi işlemleri yürütür. İmzalar, davalar, sözleşmeler dahil olmak üzere her tür temsil görevini yerine getirir.
Görevi sona erdiğinde, yaptığı işlemler yargı ya da yetkili makamlar tarafından incelenebilir. Bu nedenle şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkeleri doğrultusunda görevini ifa etmek zorundadır.
Kayyum Hukuki Tanım, Yasal Dayanak ve Mevzuattaki Yeri
Kayyumun hukuki tanımı Türk Medeni Kanunu ve çeşitli özel kanunlarla belirlenmiştir. Temel yasal dayanaklar şunlardır:
Türk Medeni Kanunu Madde 426 ve devamı
Türk Ticaret Kanunu
Dernekler Kanunu
Belediyeler Kanunu
Ceza Muhakemesi Kanunu (bazı özel durumlar)
Özellikle Türk Medeni Kanunu Madde 427, kayyum atanabilecek kişileri ve durumları detaylı olarak tanımlar. Buna göre, bir kimse kendisinin veya mallarının yönetimi için yardım almaya muhtaçsa, ayırt etme gücü yerindeyse dahi, mahkeme o kişiye bir yardımcı kayyum atayabilir.
Ayrıca kamu tüzel kişiliklerine yönelik kayyum atamaları da çeşitli düzenlemelerle hukuki çerçeveye oturtulmuştur.
Kayyum Atamasına Örnekler, Uygulamada Karşılaşılan Durumlar
Kayyum ataması uygulamada çeşitli örneklerle karşımıza çıkmaktadır. Son yıllarda en dikkat çekici uygulamalar ise belediyelere yapılan atamalardır. Bazı belediyelerde, terörle bağlantı şüphesi nedeniyle İçişleri Bakanlığı’nın teklifi ve yargı süreciyle kayyum atanmıştır.
Şirketlerde ise ortaklar arası anlaşmazlık, organ yetersizliği veya mali krizler sebebiyle ticaret mahkemeleri geçici yönetici olarak kayyum tayin eder. Dernek ve vakıflarda da amaç dışı faaliyet ya da kötü yönetim durumlarında mahkeme aracılığıyla kayyum atamaları yapılabilmektedir.
Şahıslar için ise özellikle zihinsel engeller, hastalıklar ya da yaşlılık nedeniyle kendi malvarlığını idare edemeyen bireyler adına Sulh Hukuk Mahkemesi kayyum tayin edebilir.
Kayyum Nedir, Atanma Süreci Nasıldır, Görevleri Nelerdir?
Kayyum; hukuki bir kurum olarak, belirli kişi, kurum ya da varlıkların geçici olarak yönetimini devralmak üzere atanan kişidir. Mahkemeler başta olmak üzere ilgili idari kurumların önerisiyle de atama yapılabilir. Atandığı kurum ya da kişinin tüm idari, mali ve hukuki işlemlerinden sorumlu olur. Görevi süresince tüm kararları kendisi verir, kurumun işleyişini düzenler ve raporlama yükümlülüğü taşır.
Kayyum atamaları özellikle kamuoyu tarafından takip edilen vakalarda gündem olurken, hukuki süreçlere sadık kalınarak yürütülmesi gereken ciddi bir yönetim sistemidir.