İran’da ekonomik krizle başlayan sokak hareketleri, siyasi krize dönüşürken, yargı sistemiyle ilgili tartışmaları da beraberinde getirdi. Protestolara katıldığı gerekçesiyle idama mahkûm edilen 26 yaşındaki Erfan Soltani’nin ismi, dünya kamuoyunda tepkiyle karşılandı.
İsthaberler’in haberine göre, genç eylemci hakkında verilen ölüm cezasının infazı 14 Ocak 2026’da gerçekleşecek. Bu gelişme hem insan hakları örgütlerini hem de uluslararası diplomatik çevreleri harekete geçirdi.
Peki, Erfan Soltani kimdir, kaç yaşında, neden idam edildi, Moharebeh suçu ne anlama geliyor, ailesi ne diyor, infaz ne zaman? İşte detaylı dosya…
Erfan Soltani kaç yaşında, nereli, ne zaman gözaltına alındı?
Erfan Soltani, 1999 doğumlu ve 26 yaşında. İran’ın Elburz Eyaleti’ne bağlı Kerec kentine yakın Fardis bölgesinde yaşıyordu. 2026 yılının başlarında, 8 Ocak’ta, İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney yönetimine karşı düzenlenen bir protesto sırasında güvenlik güçleri tarafından gözaltına alındı.
Soltani’nin gözaltına alınma süreci, protestolar sırasında yaşanan arbedede cep telefonu kamerasına yansıyan görüntülerle gündeme geldi. O günden itibaren hızlı bir yargı süreciyle karşı karşıya kaldı.
Erfan Soltani neden idam cezası aldı, Moharebeh suçu nedir?
İran’da birçok siyasi tutuklu, özellikle rejim karşıtı eylemlerde “Moharebeh” suçlamasıyla yargılanıyor. Arapça kökenli bu kelime, “Tanrı’ya karşı savaş açmak” anlamına geliyor. İran hukukunda rejime karşı silahlı isyan ya da toplumda korku ve düzensizlik yaratma suçu olarak kabul ediliyor.
Erfan Soltani, protestolar sırasında kamu düzenine tehdit oluşturduğu, polise direnç gösterdiği ve “rejim karşıtı propaganda” yaptığı iddiasıyla Moharebeh suçlamasıyla yargılandı. Bu suçun karşılığı İran Ceza Kanunu’nda ölüm cezası olarak tanımlanıyor.
Uluslararası hukukçular, Moharebeh suçlamasının çok geniş kapsamlı yorumlandığını, rejim karşıtı her eylemin bu kategoriye sokulabildiğini ve adil yargılanma ilkesine aykırı olduğunu savunuyor.
İnfaz tarihi ne zaman, resmi açıklama yapıldı mı?
Erfan Soltani’nin ailesi, 14 Ocak 2026 tarihinde infazın gerçekleşeceğine dair resmi bilgilendirme aldıklarını öne sürdü. İran yargısı konuya dair detaylı açıklama yapmazken, bu iddia insan hakları kuruluşları tarafından da doğrulandı.
Eğer bu idam infazı gerçekleşirse, 2026 protestolarıyla bağlantılı olarak idam edilen ilk kişi olacak. Bu durum, İran’daki rejim karşıtı baskıların geldiği boyutu gözler önüne seriyor.
Ailesi ve kız kardeşi ne diyor, avukatı kim, mahkemeye neden alınmadı?
Erfan Soltani’nin ailesi, genç adamla yalnızca bir kez ve kısıtlı bir süreliğine görüştüklerini belirtti. Dikkat çeken bir diğer detay ise, kız kardeşinin lisanslı bir avukat olmasına rağmen davaya müdahil olmasına izin verilmemesi oldu.
Yargı süreci boyunca hem avukat erişimi hem de dosya bilgilerine ulaşma hakkı ciddi şekilde sınırlandırıldı. Bu durum, İran yargısında şeffaflık ve adalet ilkeleri açısından ağır eleştirilere yol açtı.
İranlı insan hakları aktivistleri, Soltani ailesine yönelik psikolojik baskı uygulandığını, duruşmalara avukat dahil edilmeden karar verildiğini savunuyor.
İran’da protestolar nasıl başladı, Erfan Soltani neden sokağa çıktı?
2025’in son günlerinde başlayan ve 2026’ya taşan İran protestolarının fitili, ekonomik sorunlarla ateşlendi. Yüksek enflasyon, Tümen’in (ulusal para birimi) tarihi değer kaybı, işsizlik oranının artması ve temel gıda ürünlerindeki fiyat artışları, halkın sokağa çıkmasına neden oldu.
Ancak protestolar kısa sürede siyasi taleplere dönüştü. “Yönetim değişikliği”, “Kadın, yaşam, özgürlük”, “Hamaney istifa” gibi sloganlar yayılınca güvenlik güçleri müdahaleyi sertleştirdi.
Resmi verilere göre, bu süreçte 490 protestocu hayatını kaybetti, 48 güvenlik görevlisi de çatışmalarda yaşamını yitirdi. Binlerce kişi gözaltına alındı, yüzlercesi ise halen tutuklu durumda.
İran’da infaz süreci nasıl işliyor, son anda durdurulabilir mi?
İran’da ölüm cezaları, genellikle cezaevlerinde sabah erken saatlerde infaz ediliyor. Mahkeme kararı kesinleştiğinde, ailelere genellikle birkaç gün önceden bilgi veriliyor. Ancak bazı vakalarda, infazlar ani ve sessizce gerçekleşiyor.
Erfan Soltani’nin infazının durdurulması için uluslararası baskı mekanizmalarının harekete geçtiği belirtiliyor. Birleşmiş Milletler, Avrupa Birliği ve uluslararası insan hakları kuruluşları, İran hükümetine infazın durdurulması yönünde çağrılar yapıyor.
Ancak geçmişteki örneklere bakıldığında, rejimin siyasi mesaj verme amacıyla infazları ertelemek yerine hızlandırdığı da biliniyor.
Dünya kamuoyunun tepkisi ne oldu, Türkiye ve Batı ne diyor?
Erfan Soltani’nin davası, uluslararası kamuoyunun da gündeminde. Özellikle sosyal medya üzerinden #SaveErfanSoltani etiketiyle geniş çaplı kampanyalar başlatıldı. İran diasporası, Türkiye, Almanya, Fransa ve Kanada’da protestolar düzenliyor.
Avrupa Parlamentosu ve Uluslararası Af Örgütü (Amnesty International) gibi kurumlar, İran’daki yargı sisteminin “siyasi baskı aracı” olarak kullanıldığını belirterek infazın durdurulması çağrısı yaptı.
Türkiye’den ise şu ana kadar resmi düzeyde bir açıklama yapılmadı. Ancak birçok insan hakları savunucusu ve hukukçu, yaşanan sürecin hukuki değil, siyasi olduğunu savunuyor.