Akont (Down Payment), bir borca karşı yapılan kısmi veya ön ödeme anlamına gelir. Ekonomi Ajansı’nın haberine göre, akont, kesin hesap daha sonra yapılmak üzere borcun bir bölümünün önceden ödenmesini ifade eder. Geçmişte bu terim yerine “alelhesap” kelimesi kullanılmıştır ve alelhesap şeklinde yapılan ödemeler, zaman aşımını kesen işlemler arasında yer alır.
Akont (Down Payment) Nedir?
Akont, bir mal veya hizmet karşılığında yapılan tamamlanmamış, kısmi bir ödemedir.
Yani borcun tamamı değil, bir kısmı önceden ödenir; kalan tutar daha sonra nihai hesapla netleştirilir.
Kısa tanım:
“Akont, kesin borç hesabı yapılmadan önce verilen ön ödemedir.”
Akontun Özellikleri
Kısmi ödeme niteliğindedir, borcun tamamını temsil etmez.
Kesin hesap daha sonra yapılır.
Alacak–borç ilişkisinin varlığını doğrular.
Zaman aşımını kesici etkiye sahiptir (borcun devam ettiğini gösterir).
Genellikle ticari ilişkilerde, sözleşmeli işlerde veya sipariş bazlı üretimlerde kullanılır.
Ekonomi Ajansı’nın haberine göre, akont uygulaması özellikle inşaat, imalat ve hizmet sektörlerinde sıkça görülür.
Akont (Alelhesap) Ödemesine Örnek
Bir inşaat firması, taşeronuna 1 milyon TL’lik iş karşılığında ön ödeme yapar.
Toplam iş tutarının kesin hesabı tamamlandığında, bu ödeme akont olarak düşülür.
Örneğin:
Toplam iş bedeli: 1.000.000 TL
İlk yapılan ödeme (akont): 200.000 TL
Kalan bakiye: 800.000 TL
Bu durumda 200.000 TL, akont olarak kabul edilir.
Akont ve Alelhesap Arasındaki İlişki
Eskiden “akont” yerine “alelhesap ödeme” terimi kullanılırdı.
Her iki kavram da aynı anlama gelir:
Kesin hesap yapılmadan önce verilen geçici ödeme,
Nihai tutarın daha sonra belirlenmesi,
Taraflar arasında borç-alacak ilişkisinin varlığını kanıtlaması.
Hukuki açıdan:
Alelhesap ödeme, borçlunun borcunu inkâr edemeyeceğini gösterir ve bu nedenle zaman aşımını keser.
Akontun Muhasebe Kaydı
Akont ödemeleri muhasebede geçici hesaplar üzerinden takip edilir.
Örnek Kayıt:
159 VERİLEN AVANSLAR HESABI …………. 200.000 TL 102 BANKALAR HESABI ………………… 200.000 TL
İş tamamlandığında ve fatura geldiğinde:
740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ ………….. 1.000.000 TL 159 VERİLEN AVANSLAR HESABI ………… 200.000 TL 320 SATICILAR HESABI ……………….. 800.000 TL
Bu şekilde akont, nihai hesapla kapatılır.
Akontun Ticari Hayattaki Kullanım Alanları
İnşaat sektörü: İş başlamadan yapılan kısmi ödemeler.
İhracat–İthalat: Mal sevkiyatından önce yapılan peşin avanslar.
Üretim ve imalat: Hammadde veya fason üretim siparişleri için ön ödemeler.
Kamu ihaleleri: Yüklenici firmalara verilen avans niteliğindeki akontlar.
Ekonomi Ajansı’nın haberine göre, akont ödemesi işletmeler için nakit akışını dengeleme ve sipariş güvenliği sağlama aracı olarak görülmektedir.
Akontun Hukuki Önemi
Zaman aşımını keser: Alelhesap ödeme, borcun varlığını kabul anlamına geldiği için, borcun zamanaşımı süresi yeniden başlar.
Borç ikrarı niteliğindedir: Akont ödemesi yapan kişi, borcunu fiilen kabul etmiş sayılır.
Hukuki delil oluşturur: Tahsilat ve ödeme anlaşmazlıklarında ödeme belgesi ispat aracı olarak kullanılır.
Akont ile Avans Arasındaki Fark
| Özellik | Akont (Down Payment) | Avans |
|---|---|---|
| Amaç | Devam eden işin parçası olarak yapılan kısmi ödeme | İşe başlamadan verilen ön ödeme |
| Muhasebe niteliği | Kısmi borç ödemesidir | Ön ödeme, iade edilebilir |
| Kesin hesap durumu | Hesap sonunda mahsup edilir | İş başlamazsa iade edilir |
| Zaman aşımı etkisi | Keser | Kesmez |
Bu fark, özellikle sözleşmeli işlerde akont ve avans ayrımının önemini gösterir.
Akontun Vergisel Yönü
Akont ödemesi, henüz tamamlanmamış bir hizmet veya teslim için yapıldığından, KDV hesaplaması nihai faturada yapılır.
Vergi Usul Kanunu’na göre, akont ödemesi gelir veya gider olarak değil, geçici hesapta izlenir.
İş tamamlanıp fatura kesildiğinde, akont tutarı toplam bedelden düşülür.
Ekonomi Ajansı’na göre, işletmelerin bu tür ödemelerde belgelendirme ve hesap kapanışını titizlikle yapması, mali denetimlerde önem taşır.
Akont (Down Payment), bir borç veya hizmet karşılığında yapılan kısmi ön ödemedir.
Ekonomi Ajansı’nın haberine göre, bu ödeme türü hem ticari güven ilişkisini gösterir hem de hukuken zaman aşımını kesen bir etki yaratır.
Doğru muhasebeleştirildiğinde, akont sistemi hem nakit yönetimi hem de ticari risk kontrolü açısından işletmelerin mali disiplini için önemli bir araçtır.