Türk bilim tarihinin en trajik ve bir o kadar da vizyoner sayfalarından biri, hiç şüphesiz Prof. Dr. Engin Arık’ın adıyla yazılmıştır. Türkiye’nin enerji bağımsızlığına giden yolun "toryum" madeninden geçtiğini haykıran, parçacık fiziği alanında dünya çapında bir otorite kabul edilen Arık, sadece bir akademisyen değil, ülkesinin kaderini değiştirmeye ant içmiş bir vatanseverdi. İsthaberler'inin haberine göre, 30 Kasım 2007 tarihinde Isparta'da meydana gelen ve halen üzerindeki sır perdesi tam olarak aralanmayan Atlasjet uçak kazası, sadece Engin Arık’ı değil, Türkiye’nin en parlak 6 fizik dehasını da aramızdan koparıp almıştır. Kamuoyunda "Toryumun Prensesi" olarak anılan Arık’ın vefatı, Türkiye’nin nükleer enerji ve hızlandırıcı teknolojileri alanındaki stratejik hamlelerini yıllarca sekteye uğratmıştır. Peki, Engin Arık kimdir, toryum rezervleri hakkında ne diyordu ve o meşum kaza günü neler yaşandı? İşte bilime adanmış bir ömrün ve yarım kalan dev bir projenin anatomisi...
Engin Arık Kimdir? Çocukluktan Bilim Dehasına Uzanan Yol
Engin Arık, 14 Ekim 1948 tarihinde İstanbul’da dünyaya geldi. Bilime olan merakı küçük yaşlarda filizlenen Arık, eğitim hayatına Beşiktaş Atatürk Anadolu Lisesi’nde başladı. Buradaki başarısını İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Fizik-Matematik Bölümü’ne taşıyan Arık, 1969 yılında mezun olarak akademik kariyerinin ilk basamağını tırmandı. Ancak onun vizyonu yerel sınırları çoktan aşmıştı. Lisans eğitiminin ardından ABD’ye giden Arık, Pittsburgh Üniversitesi’nde yüksek lisans (1971) ve doktora (1976) derecelerini "Yüksek Enerji Fiziği" üzerine tamamladı. Doktora sonrası Londra Üniversitesi ve Rutherford Laboratuvarları'nda araştırma görevlisi olarak çalışan Arık, burada egzotik atomlar ve parçacık etkileşimleri üzerine dünya literatürüne geçen deneyler yürüttü. 1979 yılında Türkiye’ye dönen Engin Arık, Boğaziçi Üniversitesi Fizik Bölümü’nde göreve başladı. 1988 yılında profesörlük unvanını alan Arık, hayatının sonuna kadar bu kürsüde yüzlerce genç fizikçi yetiştirdi. "Toryumun Prensesi" ve Enerji Bağımsızlığı Vizyonu
Engin Arık’ı halk nezdinde bir kahraman haline getiren, onun toryum madenine olan sarsılmaz inancıydı. Arık, Türkiye’nin dünyadaki en büyük toryum rezervlerinden birine sahip olduğunu vurgulayarak şu çarpıcı tespiti yapıyordu: "Eğer toryumu enerjiye dönüştürebilirsek, Türkiye bin yıl boyunca enerji ihtiyacını karşılayabilir ve dışa bağımlılığı tamamen sona erer." Toryumun uranyuma göre çok daha güvenli, çevre dostu ve nükleer silah yapımında kullanılamayacak bir maden olduğunu savunan Arık, bu enerjinin elde edilmesi için "Hızlandırıcı Sürümlü Nükleer Sistemler" üzerinde çalışıyordu. Ona göre toryum, Türkiye’nin elindeki en büyük stratejik kozdu ve bu kozun doğru kullanılması Türkiye’yi dünyanın en zengin ülkelerinden biri yapabilirdi. Bu vizyoner bakış açısı, ona bilim dünyasında "Toryumun Prensesi" lakabını kazandırdı. CERN ve Uluslararası Başarılar: Türkiye'nin Bilim Elçisi
Prof. Dr. Engin Arık, sadece yerel projelerle değil, küresel ölçekteki bilimsel devrimlerin de bir parçasıydı. İsviçre’deki Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi (CERN) ile Türkiye arasındaki bağların güçlenmesi için olağanüstü çaba sarf etti. CERN bünyesinde yürütülen ve evrenin sırlarını arayan ATLAS ve CAST deneylerinde Türk grubunun liderliğini üstlendi. Arık, Türk bilim insanlarının uluslararası arenada "figüran değil, başrol oyuncusu" olması gerektiğini her fırsatta dile getiriyordu. Onun liderliğinde Türkiye, CERN’e gözlemci üye statüsünden tam üyelik yolunda en büyük adımlarını attı. 30 Kasım 2007: Isparta’daki Karanlık Uçak Kazası
Türkiye’nin bilimsel geleceğini şekillendirecek olan "Türk Hızlandırıcı Merkezi" projesinin teknik çalıştayı için 30 Kasım 2007 tarihinde İstanbul’dan Isparta’ya hareket eden Atlasjet uçağı, inişe geçtiği sırada Keçiborlu mevkiindeki Türbetepe’ye çarptı. İsthaberler'inin haberine göre, kazada uçakta bulunan 57 kişinin tamamı hayatını kaybetti. Hayatını kaybedenler arasında Prof. Dr. Engin Arık ile birlikte; Özgen Berkol Doğan, Engin Abat, Şenel Boydağ, İskender Hikmet ve Mustafa Fidan gibi Türkiye’nin en seçkin fizikçileri bulunuyordu. Kazanın ardından ortaya atılan suikast iddiaları yıllarca gündemden düşmedi. Uçağın rota dışına çıkması, karakutuların arızalı olması ve uçağın düşüş şekli pek çok soru işaretini beraberinde getirdi. Birçok kesim, Türkiye’nin enerji bağımsızlığını hedefleyen bu ekibin "tesadüf olamayacak kadar sistematik" bir kaza ile yok edildiğini savundu. Kazadan sonra Engin Arık’ın yürüttüğü toryum projeleri uzun süre rafa kaldırıldı. Engin Arık’ın Mirası ve Türk Hızlandırıcı Merkezi
Engin Arık ve ekibinin en büyük hayali olan Türk Hızlandırıcı Merkezi (THM), parçacık hızlandırıcı teknolojisinin Türkiye’ye kazandırılmasını hedefliyordu. Arık, bu merkezin toryum enerjisinden tıbba, sanayiden savunma teknolojilerine kadar her alanda Türkiye’yi ileriye taşıyacağını biliyordu. Bugün Ankara Üniversitesi bünyesinde devam eden hızlandırıcı çalışmaları ve toryum üzerine yapılan araştırmalar, aslında Engin Arık’ın bıraktığı o meşaleyi taşımaya çalışmaktadır. Engin Arık kimdir? Prof. Dr. Engin Arık, parçacık fiziği uzmanı, toryum enerjisi savunucusu ve Boğaziçi Üniversitesi öğretim üyesidir. Engin Arık kaç yaşında ve neden öldü? 59 yaşındayken, 30 Kasım 2007 tarihinde Isparta'da meydana gelen uçak kazasında hayatını kaybetmiştir. Toryum projesi nedir? Türkiye'nin zengin toryum rezervlerini kullanarak güvenli, temiz ve sürdürülebilir nükleer enerji üretilmesini hedefleyen stratejik bir projedir. Engin Arık aslen nereli? 1948 İstanbul doğumludur. Engin Arık'ın eşi kim? Engin Arık’ın eşi, kendisi gibi değerli bir fizikçi olan Prof. Dr. Metin Arık’tır. CERN'deki görevi neydi? CERN'deki ATLAS ve CAST deneylerinde Türkiye grubunun liderliğini ve koordinatörlüğünü yapmıştır. Isparta uçak kazasında başka hangi bilim insanları öldü? Özgen Berkol Doğan, Engin Abat, Şenel Boydağ, İskender Hikmet ve Mustafa Fidan. Toryumun Prensesi lakabı nereden geliyor? Toryum madeninin Türkiye için bir kurtuluş olduğunu savunan en güçlü ses olduğu için bu lakapla anılmaktadır. Engin Arık suikasta mı kurban gitti? Resmi raporlar kazayı "pilotaj hatası" olarak kaydetse de, ölen isimlerin niteliği ve projenin önemi nedeniyle suikast iddiaları popüler kültürde ve bazı siyasi çevrelerde halen tartışılmaktadır. Engin Arık nerede okudu? İstanbul Üniversitesi (Lisans) ve Pittsburgh Üniversitesi (Yüksek Lisans/Doktora). Türkiye toryumda kaçıncı sırada? Türkiye, dünyadaki toryum rezervleri bakımından en zengin ilk üç ülke arasında yer almaktadır. Engin Arık'ın çocukları var mı? Evet, Engin ve Metin Arık çiftinin iki çocuğu bulunmaktadır. Türk Hızlandırıcı Merkezi kuruldu mu? Arık’ın vefatından sonra projede aksamalar yaşansa da, çalışmalar Ankara Üniversitesi ve çeşitli kurumlar bünyesinde geliştirilmeye devam etmektedir. Engin Arık yaşasaydı ne olurdu? Birçok uzmana göre Türkiye, toryum teknolojisi sayesinde enerji ithal eden değil, enerji ihraç eden ve nükleer teknolojide söz sahibi bir ülke konumuna gelebilirdi. Boğaziçi Üniversitesi Engin Arık için ne yaptı? Üniversite bünyesinde adı çeşitli laboratuvarlara verilmiş ve her yıl anma törenleri düzenlenmektedir.
