Ekonomi Ajansı’nın haberine göre, modern beslenme alışkanlıkları günümüzde diyabet (şeker hastalığı) riskini hızla artırıyor.
Medstar Antalya Hastanesi Endokrinoloji Uzmanı Dr. Konul Faramarzi, “Şeker tüketmiyorum diyen birçok kişi aslında her gün farkında olmadan yüksek miktarda şeker alıyor” diyerek gıda ürünlerindeki gizli şekerler konusunda uyarılarda bulundu.
Uzmanlara göre, diyabetin önlenmesinde gizli şekerleri fark etmek, gıda etiketlerini doğru okumak ve doğal beslenme alışkanlıklarını korumak büyük önem taşıyor.
Diyabet nedir, neden artıyor?
Diyabet, vücudun kan şekerini (glikozu) düzenleyememesi sonucu ortaya çıkan kronik bir metabolik hastalıktır.
İnsülin hormonunun yetersizliği veya etkisizliği, kan şekeri seviyesinin yükselmesine neden olur.
Bu durum uzun vadede kalp, böbrek, göz ve sinir sistemi üzerinde kalıcı hasarlara yol açabilir.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre:
Dünyada yaklaşık 540 milyon yetişkin diyabet hastası bulunuyor.
2045 yılına kadar bu sayının 780 milyonu aşması bekleniyor.
Türkiye’de ise 9 milyona yakın diyabetli birey olduğu tahmin ediliyor.
Dr. Faramarzi, “Son 20 yılda Türkiye’de diyabet görülme sıklığı iki kat arttı. Bu artışın başlıca nedeni, işlenmiş gıdalar ve gizli şeker tüketimidir” dedi.
Gizli şeker nedir, hangi gıdalarda bulunur?
Dr. Faramarzi’ye göre, birçok kişi şeker tüketmediğini düşünse de aslında hazır gıdalar, içecekler ve soslar aracılığıyla fazlasıyla şeker alıyor.
Gizli şeker, tatlı olmayan ürünlerin içinde bulunan, fark edilmeden tüketilen şekerdir.
Etiketlerde şu isimlerle yer alabilir:
Glikoz şurubu, fruktoz, dekstroz, sakkaroz, maltoz, invert şeker şurubu.
Dr. Faramarzi:
“Gizli şekerler en çok kahvaltılık gevrekler, aromalı yoğurtlar, soslar, paketli atıştırmalıklar, meyve suları ve soğuk çaylarda bulunur.
Şeker içermiyor zannedilen birçok ürün aslında yüksek miktarda şeker barındırır.”
Gizli şeker tüketiminin tehlikeleri
Aşırı şeker tüketimi;
İnsülin direnci
Kilo artışı (obezite)
Karaciğer yağlanması
Kalp-damar hastalıkları
Tip 2 diyabet
gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor.
Dr. Faramarzi, “Birçok kişi sabah kahvaltısında sadece reçel, meyve suyu ve tatlı gevreklerle 60 gramdan fazla şeker alıyor.
Oysa DSÖ, günlük şeker tüketiminin 25–30 gramı (yaklaşık 6 çay kaşığı) geçmemesini öneriyor” ifadelerini kullandı.
Günlük alışkanlıklarla fark etmeden şeker tüketiyoruz
Gizli şekerlerin fark edilmeden tüketildiği günlük alışkanlıklar şöyle sıralanıyor:
Kahveye eklenen şeker veya aromalı şuruplar
Paketli meyve suları
Hazır tatlılar
Yemek sonrası küçük “kaçamaklar”
Marketlerden alınan atıştırmalık barlar
Uzmanlar, bu küçük miktarların gün sonunda 100 gramdan fazla serbest şeker alımına yol açtığını söylüyor.
Diyabetin 8 erken belirtisi
Dr. Faramarzi, diyabetin erken evrede bazı uyarı sinyalleri verdiğini belirterek, şu 8 belirtiye dikkat çekti:
Sık idrara çıkma
Aşırı susama hissi
Sürekli açlık
Yorgunluk ve halsizlik
Görme bulanıklığı
Ani kilo değişiklikleri
Ciltte yaraların geç iyileşmesi, mantar enfeksiyonları
El ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma hissi
Bu belirtilerden biri veya birkaçı bir arada görülüyorsa, mutlaka bir endokrinoloji uzmanına başvurulması gerekiyor.
“Erken tanı ve düzenli doktor kontrolü, diyabetin etkilerini önlemede en güçlü silahtır.”
— Uzm. Dr. Konul Faramarzi
Diyabetten korunma yolları
Dr. Faramarzi, diyabet riskini azaltmanın mümkün olduğunu vurguladı.
İşte uzmanların önerdiği bilimsel olarak kanıtlanmış korunma yöntemleri:
1. Gıda etiketlerini mutlaka okuyun
Ürün içeriğinde şu kelimeler varsa, yüksek şeker içeriyor olabilir:
Fruktoz, glikoz şurubu, dekstroz, maltoz, invert şeker.
Bu terimler, tüketiciyi yanıltan “gizli şeker” işaretleridir.
2. Taze ve doğal gıdaları tercih edin
Sebze, tam tahıllar, kuru baklagiller ve mevsim meyveleri hem lif hem doğal enerji kaynağıdır.
İşlenmiş gıdalardan uzak durmak, kan şekeri dengesini korur.
3. Düzenli fiziksel aktivite
Günde 30 dakika tempolu yürüyüş bile insülin duyarlılığını artırır.
Haftada 150 dakika orta düzey egzersiz diyabet riskini %50 azaltabilir.
4. Şekersiz içecekler tercih edin
Gazlı içecekler, aromalı çaylar ve paketli meyve suları yerine su, ayran veya taze sıkılmış meyve tercih edilmelidir.
5. Kahvaltıya dikkat edin
Şekerli gevrekler ve aromalı yoğurtlar yerine yumurta, yulaf ve peynir gibi protein ağırlıklı besinler tercih edilmelidir.
6. Stresi yönetin
Sürekli stres, kortizol hormonunu yükselterek insülin direncine yol açabilir.
Meditasyon, yürüyüş ve uyku düzeni önemlidir.
Gizli şekerden korunmak için altın öneriler
Günlük içeceklerinizi şekersiz için.
Ev yapımı tatlılarda meyve püresi veya bal gibi doğal alternatifleri tercih edin.
Hazır gıdaların “şekersiz” ibaresine kanmayın, etiketin tamamını okuyun.
Restoranlarda soslu yemeklerin içeriğini sorun.
Tatlı isteğini bastırmak için tarçın, karanfil gibi doğal baharatlardan yararlanın.
Diyabetin toplum sağlığı üzerindeki etkileri
Diyabet sadece bireysel bir rahatsızlık değil, toplumsal bir sağlık sorunu haline gelmiş durumda.
Türkiye’de her 10 yetişkinden biri diyabetli, üç kişiden biri ise “prediyabetik” yani gizli şeker hastası konumunda.
Uzmanlara göre bu tabloyu değiştirmek, yalnızca bireysel çabayla değil, toplum genelinde farkındalık çalışmalarıyla mümkün.
Dr. Faramarzi, “Eğitim, etiket bilinci ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları diyabetin yayılmasını durdurabilir” ifadelerini kullandı.
