Bugün aşılar sayesinde sayısız hastalık kontrol altına alınabiliyor, hatta bazıları tamamen yok edilebiliyor. Bu başarının ilk adımı ise 18. yüzyılda, insanlık için dönüm noktası sayılabilecek bir gelişmeyle atıldı. Çiçek hastalığına karşı ilk başarılı aşıyı geliştiren kişi, İngiliz hekim Edward Jenner oldu. Onun cesur gözlemleri ve bilimsel yaklaşımı, modern immünolojinin temelini attı.
Çiçek Hastalığı Nedir ve Neden Bu Kadar Önemliydi?
Çiçek hastalığı, tarihte milyonlarca insanın ölümüne yol açmış, son derece bulaşıcı ve ölümcül bir virüs hastalığıydı. Ateş, titreme, ardından vücutta çıkan irinli kabarcıklarla kendini gösterirdi. Orta Çağ’da Avrupa’yı kasıp kavurmuş, nüfusun ciddi kısmını yok etmişti. Çiçek hastalığı insanlık tarihindeki en yıkıcı salgınlardan biri olarak bilinir
Özellikle 17. ve 18. yüzyılda yaygın aşı bulunmadan önce, Avrupa’da her yıl binlerce insan çiçek hastalığından ölüyordu. Hayatta kalanlar ise genellikle yüzlerinde kalıcı izler taşıyordu. Edward Jenner Kimdir?
Edward Jenner, 1749’da İngiltere’nin Berkeley kasabasında doğmuş bir hekim ve bilim insanıdır. Doğayla ve gözlemle yakından ilgilenmesi, onu büyük bir keşfe götürecek sürecin parçası haline getirdi. Jenner, kırsalda yaşayan sütçü kadınlar arasında dikkat çeken bir durumu fark etti: Bu kadınlar, çiçek hastalığına karşı bağışıklık geliştiriyordu. İnek çiçeği virüsü ipucu oldu
Jenner, bu kadınların daha önce inek çiçeği denilen hafif bir virüsle enfekte olduğunu gözlemledi. Bu virüs, insanlarda ciddi hastalık yapmıyor ama bağışıklık sistemi üzerinde etkili oluyordu. Jenner, 1796 yılında çığır açacak bir deney yaptı. İlk Aşı Deneyi Nasıl Gerçekleşti?
Edward Jenner, 8 yaşındaki James Phipps adlı bir çocuğa, inek çiçeği lezyonlarından aldığı maddeyi enjekte etti. Çocuk hafif ateşlendi ama iyileşti. Birkaç hafta sonra Jenner bu çocuğa doğrudan çiçek hastalığı virüsü bulaştırdı ve James hastalanmadı. Bu, tarihteki ilk başarılı aşı denemesiydi. “Aşı” kelimesinin kökeni de Jenner’a dayanıyor
Latince inek anlamına gelen “vacca” kelimesinden türeyen “vaccine”, Jenner’ın inek çiçeğinden elde ettiği bu karışıma verdiği isim oldu. Bugün hâlâ kullandığımız “aşı” kavramının kökeni de işte bu hikâyeye dayanır. Jenner’ın Çalışmaları Nasıl Yaygınlaştı?
İlk başta tepkiler alsa da Jenner’ın yöntemi zamanla kabul gördü. Avrupa’da ve sonrasında tüm dünyada uygulamaya kondu. 1800’lü yılların ortasında pek çok ülkede çiçek aşısı zorunlu hale geldi. Dünya Sağlık Örgütü’nün 1980 yılında yaptığı duyuruyla, çiçek hastalığı resmen yeryüzünden silinmiş ilan edildi. Sık Sorulan Sorular
Çiçek hastalığına karşı ilk aşıyı kim buldu?
İlk başarılı çiçek aşısını bulan kişi İngiliz hekim Edward Jenner’dır. 1796 yılında yaptığı deneyle bu alanda çığır açmıştır. Aşı nasıl çalışır?
Aşılar, vücudu gerçek hastalıkla savaşmak üzere hazırlayan zayıflatılmış ya da etkisiz hale getirilmiş mikroorganizmalar içerir. Jenner’ın aşısı da bu mantıkla inek çiçeği virüsünü kullanmıştır. Çiçek hastalığı bugün hâlâ var mı?
Hayır. Dünya Sağlık Örgütü’nün resmi verilerine göre çiçek hastalığı 1980’de tamamen eradike edilmiştir. Yani artık doğal yolla dünyada bulunmamaktadır. Bilimin Gücü: Bir Çocuğun Kolu, Milyonların Umudu
Edward Jenner’ın cesur deneyiyle başlayan bu yolculuk, modern tıbbın temel taşlarından biri oldu. Bugün aşılarla korunabildiğimiz hastalıkların arkasında, onun bilimsel merakı ve insanlık sevgisi yatıyor. Küçük bir çocuğun koluna yapılan basit bir enjeksiyon, milyonlarca hayatı kurtaracak bir sürecin kapısını açtı.
