İran’ın modern tarihine damga vuran Pehlevi Hanedanı, 1979 İran Devrimi ile iktidardan düşerken, hanedanın en büyük oğlu Rıza Pehlevi, bugün hâlâ hem İran içinde hem de diaspora çevrelerinde tartışılan bir figür olmaya devam ediyor. İran’ın son şahı Muhammed Rıza Pehlevi’nin oğlu olan Rıza Pehlevi, uzun yıllardır sürgünde yaşamasına rağmen kendisini Pehlevi Hanedanı’nın meşru varisi ve İran’ın sembolik lideri olarak tanımlıyor. Son yıllarda İran’daki siyasi gelişmelerle birlikte yeniden gündeme gelen isim için, Google’da en çok aratılan sorular arasında “Rıza Pehlevi kimdir, kaç yaşında, nereli, evli mi, eşi kim, ne iş yapıyor, neden sürgünde?” gibi başlıklar öne çıkıyor. İşte, İsthaberleri'nin haberine göre derlenen tüm detaylarıyla Rıza Pehlevi’nin hayatı…
Rıza Pehlevi kimdir, kaç yaşında, nereli?
Rıza Pehlevi, 31 Ekim 1960 tarihinde İran’ın başkenti Tahran’da doğdu. İran’ın son şahı Muhammed Rıza Pehlevi ile Şahbanu Farah Pehlevi’nin en büyük oğludur. 2026 yılı itibarıyla 65 yaşındadır. Doğduğu andan itibaren İran tahtının veliahtı olarak yetiştirilen Rıza Pehlevi, çocukluğunu kraliyet sarayında, yalnızca hanedan üyelerine ve saray çevresine açık olan özel saray okulunda geçirdi. Bu dönemde aldığı eğitim, onun hem askeri hem de siyasi alanda yetiştirilmesini amaçlıyordu. Pehlevi Hanedanı, kardeşleri ve ailesi
Rıza Pehlevi’nin ailesi, İran tarihinin en bilinen hanedanlarından biri olan Pehlevi Hanedanı’na mensuptur. Kardeşleri şunlardır: Farahnaz Pehlevi (kız kardeşi) Ali Rıza Pehlevi (erkek kardeşi – 2011 yılında hayatını kaybetti) Leyla Pehlevi (kız kardeşi – 2001 yılında vefat etti) Şehnaz Pehlevi (üvey kız kardeşi) Bu aile yapısı, İran monarşisinin sona ermesinin ardından sürgün, kayıplar ve dağılmış bir hanedan hikâyesi olarak tarih kitaplarında yerini aldı. Rıza Pehlevi pilot mu, askeri eğitimi var mı?
Evet. Rıza Pehlevi, genç yaşta askeri eğitim almaya başladı. İran İmparatorluk Hava Kuvvetleri için pilot olarak yetiştirilen Pehlevi, Ağustos 1978’de henüz 17 yaşındayken ABD’ye gönderildi. Burada Cessna T-37 Tweet ve Northrop T-38 Talon uçaklarıyla uçuş eğitimi aldı. Ancak 1979 İran Devrimi’nin patlak vermesi, tüm planları altüst etti. Devrimin ardından ailesiyle birlikte İran’dan ayrılmak zorunda kaldı ve Mart 1979’da, planlanandan aylar önce eğitim aldığı üsten ayrıldı. İran Devrimi sonrası sürgün hayatı neden başladı?
1979 İran Devrimi, sadece İran’ın siyasi rejimini değil, Pehlevi ailesinin kaderini de tamamen değiştirdi. Şah Muhammed Rıza Pehlevi, devrim sonrası ülkeyi terk etti ve ailesiyle birlikte sürgün hayatı başladı. Bu süreçte Rıza Pehlevi, hiçbir zaman İran’a geri dönemedi. Sürgün yılları boyunca ailesi farklı ülkelerde yaşamak zorunda kaldı. Devrim, Rıza Pehlevi’nin hem askerî kariyerini hem de “taht varisi” olarak planlanan hayatını kökten değiştirdi. Rıza Pehlevi’nin eğitimi ve akademik kariyeri
Sürgün yıllarında eğitimine devam eden Rıza Pehlevi: Eylül 1979’da Williams College’a başladı, 1980 yılında bu okuldan ayrıldı, Daha sonra Kahire Amerikan Üniversitesi’nde siyaset bilimi eğitimi aldı, 1985 yılında Güney Kaliforniya Üniversitesi’nden (USC) uzaktan öğretim yoluyla siyaset bilimi lisans (BSc) diploması aldı. Anadilinin Farsça olmasının yanı sıra İngilizce ve Fransızca bilmektedir. Eğitim hayatı, onun daha çok siyasi söylem, uluslararası ilişkiler ve rejim tartışmaları üzerine yoğunlaşmasını sağladı. Rıza Pehlevi kendini şah ilan etti mi, ne zaman?
Evet. Şah Muhammed Rıza Pehlevi, 27 Temmuz 1980’de hayatını kaybetti. Bunun ardından Şahbanu Farah Pehlevi, sembolik bir ifadeyle kendisini “naibe” ilan etti. Rıza Pehlevi ise 31 Ekim 1980’de, yani 20. yaş gününde, kendisini “Rıza Şah II” olarak ilan etti ve Pehlevi Hanedanı’nın meşru lideri olduğunu duyurdu. Ancak bu açıklama, uluslararası alanda herhangi bir resmi destek görmedi. ABD Dışişleri Bakanlığı, o dönemde yaptığı açıklamada Washington’un Rıza Pehlevi’yi desteklemediğini ve İran’daki mevcut hükümeti tanımaya devam ettiğini duyurdu. Rıza Pehlevi ne iş yapıyor, siyasi rolü var mı?
Günümüzde Rıza Pehlevi, aktif bir devlet görevi yürütmüyor. Ancak kendisini: İran’da monarşi sonrası demokratik bir geçişin savunucusu, İran diasporasının sembolik liderlerinden biri, İslam Cumhuriyeti karşıtı muhalif bir figür olarak konumlandırıyor. Çeşitli konferanslarda, televizyon programlarında ve uluslararası toplantılarda İran’daki insan hakları ihlalleri, demokrasi ve özgürlük konularında açıklamalar yapıyor. Rıza Pehlevi evli mi, eşi kim, kaç çocuğu var?
Evet, Rıza Pehlevi evlidir. 1985 yılında Yasmine Etemad-Amini ile ilişkiye başladı. Çift, 12 Haziran 1986’da Connecticut’ta evlendi. Evlendiğinde Rıza Pehlevi 25, Yasmine Etemad-Amini ise 17 yaşındaydı. Evlilik sonrası Yasmine Etemad-Amini, Pehlevi soyadını aldı. Çiftin üç kız çocuğu bulunmaktadır: Nur Pehlevi (3 Nisan 1992) İman Pehlevi (12 Eylül 1993) Farah Pehlevi (17 Ocak 2004) Rıza Pehlevi, özel hayatını genellikle göz önünde yaşamamayı tercih ediyor. Rıza Pehlevi neden hâlâ gündemde?
İran’da yaşanan her siyasi kriz, her toplumsal hareket ve her rejim tartışmasıyla birlikte Rıza Pehlevi yeniden gündeme geliyor. Bazı kesimler onu İran monarşisinin sembolik devamı, bazıları ise geçmişin bir mirası olarak görüyor. Ancak kesin olan bir şey var: Rıza Pehlevi, İran tarihinin yaşayan en tartışmalı figürlerinden biri olmaya devam ediyor.
