Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), sahte sigortalılık ve kayıt dışı istihdamla mücadelede kapsamlı bir denetim süreci yürütüyor. Kurumun hem saha incelemeleri hem de dijital analiz sistemleri üzerinden yaptığı çalışmalar sonucunda bugüne kadar 245 bin 740 kişinin sigortası ve emekliliği iptal edildi.
Yapay zekâ destekli analiz sistemleriyle yürütülen denetimler, fiilen çalışmadığı halde sigortalı gösterilen kişileri ortaya çıkarıyor. SGK’nın bu kapsamlı operasyonu, özellikle kamuoyunda “hatır sigortası” olarak bilinen uygulamaları yeniden gündeme taşıdı.
Sahte Sigortalılık Nedir?
SGK mevzuatına göre sigortalılık; fiili çalışma ve işverene bağlılık esasına dayanıyor. Bir kişinin sigortalı sayılabilmesi için gerçekten çalışıyor olması ve işverenle hukuki bağının bulunması gerekiyor.
Bu şartlardan herhangi biri eksikse, yapılan bildirimler geçersiz sayılıyor. Özellikle bir iş yerinde çalışmadığı halde prim ödenerek sigortalı gösterilen kişiler, “sahte sigortalı” kapsamında değerlendiriliyor.
Bu uygulama çoğu zaman erken emeklilik ya da sağlık hizmetlerinden yararlanma amacıyla yapılıyor.
“Hatır Sigortası” Uyarısı
Kamuoyunda “hatır sigortası” olarak bilinen yöntem, kişinin fiilen çalışmadığı bir iş yerinde sigortalı gösterilmesi anlamına geliyor.
İsa Karakaş, köşe yazısında konuya ilişkin dikkat çeken verileri paylaştı. Karakaş, birçok kişinin sigortalı gösterildiği iş yerinin adresini, faaliyet alanını ya da iş kolunu dahi bilmeden işlem yaptırdığını belirtti.
Bu durumun ciddi sonuçlar doğurduğunu vurgulayan Karakaş, özellikle bilinçsiz şekilde yapılan işlemlerin ilerleyen yıllarda emeklilik iptaliyle sonuçlanabileceğine dikkat çekti.
Yapay Zekâ Destekli Sistem Nasıl Çalışıyor?
SGK, milyonlarca veriyi analiz eden yapay zekâ destekli algoritmalar kullanıyor. Sistem; iş yerlerinin prim ödeme düzeni, çalışan sayısı, sektör uyumu, sigorta başlangıç ve bitiş tarihleri gibi çok sayıda veriyi eş zamanlı değerlendiriyor.
Yaklaşık 100 farklı parametre üzerinden yapılan analizler, riskli görülen iş yerlerini otomatik olarak işaretliyor. Dijital takip sistemi sayesinde şüpheli dosyalar saha denetimine yönlendiriliyor.
Bu teknoloji, hem denetim süresini kısaltıyor hem de hatalı bildirimlerin daha hızlı tespit edilmesini sağlıyor.
100 Parametreli Dijital Takip Neleri İnceliyor?
2016 yılında başlatılan “Sahte İş Yeri ve Sahte Sigortalılık Tespit Projesi” kapsamında geniş çaplı analizler yapıldı.
2011-2016 yılları arasında tescil edilen 4,6 milyon iş yeri mercek altına alındı. Sistem;
Prim ödeme alışkanlıkları
Çalışan sayısındaki ani artışlar
İş kolu ile bildirilen çalışan profili arasındaki uyumsuzluk
Kısa süreli yüksek prim bildirimi
Aynı adreste birden fazla iş yeri kaydı
gibi kriterleri dikkate alarak risk analizi oluşturdu.
245 Bin 740 Kişinin Sigortası Neden İptal Edildi?
Projenin 2025 yılına kadar süren 16 aşamasında önemli sonuçlar elde edildi.
15’inci fazda 128 iş yerinde 18 bin 191 sahte sigortalı tespit edilirken, 487,5 milyon liralık borç ortaya çıkarıldı.
16’ncı fazda ise 195 iş yerinde 20 bin 578 sahte sigortalı belirlendi ve 1,27 milyar liralık kamu zararı hesaplandı.
Toplamda 3 bin 273 sahte iş yeri üzerinden bildirilen 245 bin 740 kişinin sigortası ve emekliliği iptal edildi.
İsthaberler'inin haberine göre, SGK denetimlerinin önümüzdeki dönemde daha da sıkılaştırılması planlanıyor.
Emekli Maaşları Faiziyle Geri Alınır mı?
Sahte sigortalılık tespit edildiğinde yalnızca sigorta kaydı iptal edilmiyor. Eğer kişi bu süreçte emekli olmuşsa, bağlanan emekli maaşı kesiliyor.
Ayrıca bugüne kadar yapılan tüm maaş ödemeleri, yasal faiziyle birlikte geri talep ediliyor.
Bununla da sınırlı kalmayan süreçte, kişinin sağlık hizmetlerinden yararlandığı döneme ait harcamalar da tahsil ediliyor.
SGK, hem sigortalı görünen kişiler hem de sahte iş yeri kurarak bu sistemi organize edenler hakkında adli işlem başlatıyor.
Sahte İş Yeri Nasıl Tespit Ediliyor?
Sahte iş yerleri genellikle düşük sermayeli, kısa süreli faaliyet gösteren ve yoğun prim bildirimi yapılan yerler olarak öne çıkıyor.
Yapay zekâ sistemi, benzer örüntüleri analiz ederek olağan dışı hareketleri belirliyor. Ardından SGK müfettişleri sahada fiziki denetim gerçekleştiriyor.
İş yerinin gerçekten faaliyet gösterip göstermediği, çalışanların fiilen orada bulunup bulunmadığı detaylı şekilde inceleniyor.
Vatandaşlar Nelere Dikkat Etmeli?
Uzmanlar, vatandaşların sigortalı gösterildikleri iş yerini mutlaka bilmesi gerektiğini vurguluyor. Çalışılmayan bir iş yerinde prim yatırılması, kısa vadede avantaj gibi görünse de uzun vadede ciddi mali ve hukuki sonuçlar doğurabiliyor.
Fiili çalışma olmadan yapılan bildirimlerin geçersiz sayıldığı unutulmamalı.
Aksi durumda emeklilik iptali, maaşların geri alınması ve adli soruşturma süreciyle karşılaşılabiliyor.
Denetimler Artacak mı?
SGK yetkilileri, dijital denetim kapasitesinin artırıldığını ve sistemin sürekli güncellendiğini belirtiyor. Yapay zekâ destekli analizlerin kapsamı genişletilerek daha fazla veri seti sisteme entegre ediliyor.
Bu durum, sahte sigortalılık girişimlerinin tespit edilme olasılığını önemli ölçüde yükseltiyor.
Bilgi Tablosu
| Başlık | Detay |
|---|---|
| Denetimi Yapan Kurum | Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) |
| Tespit Yöntemi | Yapay zekâ destekli 100 parametreli dijital analiz |
| İncelenen İş Yeri Sayısı | 4,6 milyon |
| Tespit Edilen Sahte İş Yeri | 3.273 |
| İptal Edilen Sigortalı Sayısı | 245.740 |
| 15. Faz Kamu Zararı | 487,5 milyon TL |
| 16. Faz Kamu Zararı | 1,27 milyar TL |
| Uygulanan İşlem | Sigorta ve emeklilik iptali |
| Ek Yaptırım | Maaşların faiziyle geri alınması, sağlık giderlerinin tahsili |
| Hukuki Süreç | Adli işlem başlatılıyor |
