Orta Doğu’da tansiyonun zirveye çıktığı bir dönemde, Türkiye’nin yürüttüğü yoğun diplomasi trafiğinin ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik askeri saldırı kararını askıya aldırdığı iddiası uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. İngiliz basını, Washington kulislerine dayandırdığı haberlerde, Ankara başta olmak üzere Körfez ülkelerinin verdiği net mesajların Beyaz Saray’da dengeleri değiştirdiğini yazdı. İran’da protestoların 19. gününde ölü sayısı artarken, olası bir savaş senaryosunun şimdilik rafa kalkması dikkat çekti.
İran protestoları sürerken Trump’ın saldırı planı neden gündeme geldi?
İran’da 28 Aralık’ta başlayan ve kısa sürede ülke geneline yayılan protestolar, güvenlik güçlerinin sert müdahalesiyle daha da büyüdü. Uluslararası kaynaklara göre can kaybı 2 bin 600’ün üzerine çıkarken, ABD Başkanı Donald Trump, daha önce defalarca “ölümcül güç kullanılması halinde müdahale edebiliriz” mesajı vermişti. Bu açıklamalar, Washington’un İran’a yönelik hava saldırısı seçeneğini ciddi biçimde masaya yatırdığı şeklinde yorumlandı. Ancak son günlerde ABD cephesinden gelen sinyaller, bu planın en azından şimdilik askıya alındığını gösteriyor. İşte tam bu noktada, Türkiye detayı uluslararası basının odağına yerleşti. İngiliz basınına göre kilit rol Türkiye ve Körfez ülkelerinde
İngiliz The Guardian gazetesinin haberine göre, Trump’ın saldırıdan vazgeçmesinde Türkiye, Suudi Arabistan, Katar ve Umman’ın yürüttüğü yoğun temaslar etkili oldu. Haberde, bu ülkelerin Washington’a “askeri bir müdahalenin Orta Doğu’da kontrol edilemez bir kaos yaratacağı” yönünde net uyarılar yaptığı aktarıldı. Özellikle Türkiye’nin diplomatik kanalları son ana kadar açık tutarak, olası bir saldırının bölgesel dengeleri tamamen altüst edeceği mesajını verdiği ifade edildi. İngiliz basını, Ankara’nın bu süreçte hem ABD hem de bölge ülkeleriyle eş zamanlı temas kurduğuna dikkat çekti. “Kaos” uyarıları Beyaz Saray’da etkili oldu
Haberde yer alan bilgilere göre, ABD’nin müttefiki konumundaki bu ülkelerin art arda gelen “kaos” ve “zincirleme çatışma” uyarıları, Trump yönetimi üzerinde ciddi bir baskı oluşturdu. Özellikle Körfez hattından gelen mesajların, askeri harekâtın sonuçlarının öngörülemez olacağı yönünde olduğu vurgulandı. Bu diplomatik baskının somut sonuçlarından biri ise Suudi Arabistan’ın ABD’ye hava sahasını açmaması oldu. Olası bir saldırı planında kritik öneme sahip olan bu detay, Washington’un elini zayıflatan önemli bir gelişme olarak değerlendirildi. Türkiye’den diyalog çağrısı: Hakan Fidan’ın mesajı dikkat çekti
Süreçle ilgili açıklama yapan Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, gerilimin askeri yollarla değil diyalogla çözülmesi gerektiğini vurguladı. Fidan, “ABD ve İran’ın bu meseleyi arabulucular ya da doğrudan temas yoluyla çözmesini umuyoruz. Gelişmeleri yakından izliyoruz” ifadelerini kullandı. Bu açıklama, Türkiye’nin kriz anlarında arabulucu rolünü yeniden öne çıkardığı şeklinde yorumlandı. İngiliz basını da Ankara’nın bu tutumunun, Trump’ın geri adım atmasında psikolojik ve diplomatik bir zemin oluşturduğunu yazdı. ABD üslerinde hareketlilik: Geri çekilme sinyali mi?
Gerilimin zirve yaptığı günlerde ABD’nin bölgedeki en büyük askeri üslerinden biri olan Katar’daki El-Udeyd Hava Üssü’nde dikkat çekici bir hareketlilik yaşandı. ABD, tansiyonun yükselmesi üzerine bazı kilit personelini üsten geçici olarak çekti. Bu adım, saldırı hazırlığı mı yoksa güvenlik önlemi mi sorularını beraberinde getirdi. Ancak son gelişmelerin ardından uluslararası basında, ABD personelinin üsse geri dönmeye başladığı yönünde haberler yer aldı. Bu durum, askeri seçeneğin şimdilik geri plana itildiği şeklinde değerlendiriliyor. Bölgesel dengeler değişiyor mu?
Uzmanlara göre, Türkiye’nin bu süreçte oynadığı rol, Ankara’nın Orta Doğu diplomasisindeki ağırlığını yeniden hatırlattı. ABD, İran, Körfez ülkeleri ve Avrupa arasında sıkışan dengelerde, askeri müdahalenin önlenmesi bölge için kritik bir eşik olarak görülüyor. Trump’ın saldırı kararından vazgeçmiş görünmesi, tansiyonu düşürse de İran’daki protestolar ve ABD-İran gerilimi halen çözülmüş değil. Diplomasinin mi yoksa sert güç politikasının mı öne çıkacağı, önümüzdeki günlerde atılacak adımlarla netleşecek.
